چگونه در بورس سرمایه گذاری کنیم که ضرر نکنیم
انواع سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه
بازار سرمایه شامل انواع اوراق بهادار است که سررسید آنها بیشتر از یکسال است. به خاطر طولانی‌بودن سررسید و ماهیت اوراق بهادار، میزان ریسک در این بازارها بیشتر از سپرده‌گذاری در بانک است. همچنین، ریسک نقدشوندگی آنها بیشتر است. به طور کلی بازار سرمایه شامل معامله اوراق بدهی و سهام است.
اوراق بهادار با سود ثابت
یکی از روش‌های سرمایه‌گذاری در بورس بدون ریسک و ضرر؛ اوراق بهادار با سود ثابت هستند که تاریخ پرداخت و مبلغ پرداخت آنها مشخص است. در بیشتر موارد مبلغ و زمان هر پرداخت از قبل مشخص شده است. معروف‌ترین این اوراق، اوراق قرضه‌ای است که در آن وام‌گیرنده (که اوراق قرضه را منتشر می‌کند) قبول می‌کند اصل بدهی را در تاریخ سررسید مشخص بازپرداخت نماید و همچنین بهره تعیین شده را در فاصله‌های زمانی معین پرداخت نماید.
در ایران چند نوع اوراق قرضه (اوراق قرضه دولتی، اوراق قرضه شهرداری‌ها و اوراق قرضه شرکت‌ها) وجود دارد.
— اوراق بهادار دولت مرکزی: دولت ایران برای تأمین مالی فعالیت‌های خود از طریق بخش خزانه خود اقدام به انتشار اسناد و اوراق قرضه با سررسید بیش از یکسال می‌کند. به خاطر قدرت و توان دولت برای چاپ پول، این نوع اوراق بهادار یکی از امن‌ترین اوراق بهادار بورس است. بنابراین سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند. سرمایه‌گذاری که این نوع اوراق بهادار را خریداری می‌کند انتظار دارد بهره ثابتی را با درجه اطمینان بالا در زمان‌های مشخص دریافت کند و اصل پول اوراق قرضه را به طور کامل در سررسید دریافت نماید.
این اوراق به اسناد خزانه معروف هستند و با نماد اختصاری اخزا معامله می‌شوند.
در کنار نهادهای دولتی که بخشی از دولت مرکزی هستند مؤسسات خصوصی نیز اوراق بهادار خود را به منظور جذب وجوه مالی برای اهداف مشخصی در بازار ارائه می‌کنند. با این حال بهره و اصل اوراق بهاداری که توسط این مؤسسات عرضه می‌شود توسط دولت مرکزی تضمین نمی‌شود.
— اوراق بهادار شهرداری‌ها: این اوراق بهادار، اوراق قرضه‌ای هستند که توسط دولت‌های محلی به غیر از دولت مرکزی منتشر می‌شوند. به این اوراق اغلب اوراق قرضه شهرداری‌ها گفته می‌شود.
اوراق قرضه عمومی که بازپرداخت آن از محل مالیاتی است که سازمان انتشاردهنده وصول می‌کند در بازار منتشر می‌شود. بنابراین سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند. سرمایه‌گذاری که این نوع اوراق بهادار را خریداری می‌کند انتظار دارد بهره ثابتی را با درجه اطمینان بالا در زمان‌های مشخص دریافت کند و ارزش اسمی اوراق قرضه را به طور کامل در موعد سررسید دریافت نماید.
اوراق قرضه شهرداری‌ها به دو دسته تقسیم می‌شود: اوراق قرضه عمومی که بازپرداخت آن از محل مالیاتی است که سازمان انتشاردهنده وصول می‌کند و اوراق قرضه‌ی طرح‌های ویژه (درآمدزا) که بازپرداخت آن از محل درآمد یا مالیات‌های ویژه صورت می‌گیرد. در اوراق قرضه عمومی، انتشاردهنده برای پرداخت بهره و اصل اوراق قرضه می‌تواند از محل مالیاتی استفاده کند. در اوراق قرضه طرح‌های ویژه (درآمدزا)، پروژه باید به آن اندازه درآمدزا باشد تا بتواند بهره و اصل اوراق قرضه را پرداخت کند.
برای مثال، یک اوراق سریال ۱۰ ساله می‌تواند در ۱۰ سال آینده دارای بهره ۱۰ درصد باشد. بهره اوراق قرضه شهرداری‌ها معمولاً از پرداخت مالیات معاف هستند و به همین خاطر نرخ تعیین شده این اوراق کمتر از اوراق قرضه‌ای خواهد بود که از مالیات معاف نیستند. سود سرمایه ناشی از این اوراق شامل مالیات می‌شود. نرخ بازده مشمول مالیات اوراق قرضه شهرداری‌ها از طریق فرمول زیر محاسبه می‌شود:
بنابراین، اگر نرخ مالیات ۲۸ درصد باشد و سرمایه‌گذاری در یک اوراق قرضه شهرداری با بازده ۱۰ درصد (که معاف از مالیات است) سرمایه‌گذاری کرده باشد، نرخ بازده مشمول مالیات عبارت است از:
— اوراق قرضه شرکتی: بسیاری از شرکت‌های بزرگ برای تأمین نیازهای مالی خود اقدام به انتشار اوراق قرضه شرکتی می‌کنند. اوراق قرضه شرکت‌ها دارای انواع مختلفی است: بدون تضمین، رهنی و قابل تبدیل. برخلاف اسناد خزانه، اوراق قرضه شرکت‌ها دارای ریسک ورشکستگی شرکت منتشرکننده است.
سهام عادی
برخلاف اوراق بهادار با سود ثابت، سهام نشانگر مالکیت صاحبان سهام در شرکت منتشرکننده است. یعنی سهامدار مقام بالادست هیئت مدیره شرکت محسوب می‌گردد.
سهام عادی نشان‌دهنده مالکیت شرکت است. برای نمونه کسی که ۱۰۰ سهم از سهام شرکتی را خریداری می‌کند به منزله این است که \( \frac{100}{n} \) درصد از مالکیت آن شرکت را خریداری کرده است (که \( n \) تعداد سهام منتشره توسط آن شرکت است).
دارنده سهام به عنوان مالک قسمتی از شرکت، حق انتخاب هیأت مدیره و حق رأی در مسائل عمده شرکت را دارد. بیشتر شرکت‌ها مالکیت عمومی را انتخاب می‌کنند و سهام عادی خود را به عموم مردم عرضه می‌کنند. این کار باعث می‌شود شرکت بتواند به راحتی افزایش سرمایه دهد.
سهام عادی دارای بازده مشخصی نیست و دارای ریسک ذاتی است. همین‌طور قیمت سهام عادی دارای نوسانات سریعی است و می‌تواند افزایش یا کاهش یابد.
نتیجه‌گیری:
پاسخ به این پرسش که چگونه در بورس سرمایه‌گذاری کنیم تا ضرر نکنیم بسیار کلی است اما پیشنهاد کارشناسان این است که همیشه سود یک سهام را با میزان سود اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی بسنجید. طبق تجربه من از سال ۱۳۹۸ تاکنون همیشه بهترین ملاک برای مدیریت ریسک، EPS یک سهم بوده است.
EPS یک سهم به شما قدرت می‌دهد تا در صورت کاهش قیمت سهم، سود نقدی آن زیان شما را جبران کند و به عنوان یک پلن B از آن استفاده کنید. در آینده درباره جزئیات بیشتر این استراتژی بحث خواهیم کرد.